Jak zaprojektować ogród z trawami?

Projektowanie ogrodu z trawami ozdobnymi to fascynujące wyzwanie, które pozwala stworzyć przestrzeń pełną dynamiki, tekstury i subtelnego piękna. Trawy ozdobne, dzięki swojej różnorodności gatunkowej, barwom i formom, oferują niemal nieograniczone możliwości aranżacyjne. Od delikatnych pióropuszy po majestatyczne kępy, trawy potrafią nadać ogrodowi unikalny charakter, sprawiając, że staje się on miejscem relaksu i kontemplacji przez cały rok. Kluczem do sukcesu jest zrozumienie ich potrzeb, dopasowanie do warunków panujących w ogrodzie oraz świadome połączenie z innymi elementami roślinnymi i architektonicznymi.

Rozpoczynając przygodę z projektowaniem ogrodu z trawami, warto poświęcić czas na dokładne zapoznanie się z ich charakterystyką. Każdy gatunek ma swoje preferencje dotyczące stanowiska – jedne kochają pełne słońce, inne wolą półcień, a jeszcze inne świetnie czują się w wilgotniejszych miejscach. Poznanie tych niuansów jest fundamentem, na którym zbudujemy udaną kompozycję. Nie zapominajmy również o ich rozmiarach docelowych – niektóre trawy osiągają niewielkie rozmiary, idealne na obwódki rabat, podczas gdy inne potrafią wyrosnąć na imponujące, wysokie rośliny, które staną się centralnym punktem ogrodu. Przemyślane rozmieszczenie traw, uwzględniające ich wzrost i docelową wielkość, zapobiegnie przyszłym problemom z zagęszczeniem i zapewni estetyczny wygląd przez długie lata.

Ogród z trawami ozdobnymi wymaga również pewnego przygotowania gleby. Większość traw preferuje przepuszczalne podłoże, które zapobiega zastojowi wody, szczególnie zimą. Warto rozważyć dodanie do gleby piasku lub drobnego żwiru, jeśli jest ona ciężka i gliniasta. Zapewnienie odpowiedniego drenażu jest kluczowe dla zdrowego rozwoju traw. Dobrze przygotowana gleba to inwestycja, która zaprocentuje bujnym wzrostem i odpornością roślin na choroby. Pamiętajmy, że sukces tkwi w szczegółach, a odpowiednie przygotowanie podłoża jest jednym z tych kluczowych elementów, o których nie wolno zapominać podczas planowania ogrodu z trawami ozdobnymi.

Zrozumienie potrzeb traw ozdobnych w projektowaniu ogrodu

Zanim zdecydujemy się na konkretne gatunki traw ozdobnych do naszego ogrodu, kluczowe jest dogłębne zrozumienie ich indywidualnych potrzeb. Każda trawa ma swoje unikalne wymagania dotyczące światła, wilgotności gleby oraz rodzaju podłoża. Niektóre gatunki, jak na przykład miskant olbrzymi (Miscanthus giganteus) czy trawa pampasowa (Cortaderia selloana), potrzebują stanowisk słonecznych i żyznej, wilgotnej gleby, aby w pełni rozwinąć swój potencjał. Inne, jak kostrzewa sina (Festuca glauca) czy turzyca (Carex), doskonale odnajdują się na słonecznych lub lekko zacienionych stanowiskach, preferując jednocześnie gleby przepuszczalne i nawet suche.

Równie ważna jest znajomość docelowej wielkości poszczególnych traw. Niektóre gatunki, takie jak Hakonechloa macra 'Aureola’, pozostają niskie i zwarte, co czyni je idealnymi do obsadzania brzegów rabat lub tworzenia dywanowych kompozycji. Inne, jak np. proso rózgowate (Panicum virgatum) czy trzcinnik ostrokwiatowy (Calamagrostis x acutiflora), mogą osiągnąć imponujące rozmiary, tworząc naturalne ekrany lub majestatyczne akcenty w ogrodzie. Ignorowanie tych różnic może prowadzić do sytuacji, w której mniejsze trawy zostaną zagłuszone przez większe, lub odwrotnie, puste przestrzenie w kompozycji.

Kolejnym istotnym aspektem jest tolerancja traw na warunki klimatyczne. W naszym klimacie, gdzie zimy bywają mroźne, wybór gatunków mrozoodpornych jest priorytetem. Wiele traw ozdobnych, w tym popularne miskanty czy trzcinniki, jest w pełni mrozoodpornych i doskonale radzi sobie z niskimi temperaturami. Jednak niektóre gatunki, szczególnie te o bardziej egzotycznym pochodzeniu, mogą wymagać okrycia na zimę lub sadzenia w miejscach osłoniętych od wiatru. Dokładne sprawdzenie strefy mrozoodporności każdego gatunku przed zakupem pozwoli uniknąć rozczarowań i zapewni długowieczność roślin w naszym ogrodzie.

Harmonijne łączenie traw ozdobnych z innymi elementami ogrodu

Tworzenie harmonijnych kompozycji z traw ozdobnych wymaga nie tylko wyboru odpowiednich gatunków, ale także umiejętnego ich połączenia z innymi elementami ogrodu. Trawy doskonale komponują się z roślinami kwitnącymi, dodając im lekkości i subtelnego tła. Delikatne pióropusze traw ozdobnych wspaniale kontrastują z ciężkimi, pełnymi kwiatami bylin, tworząc dynamiczne i pełne tekstury aranżacje. Rozważmy na przykład zestawienie wysokich traw, takich jak miskant chiński (Miscanthus sinensis) w odmianie 'Gracillimus’ o wąskich, wzniesionych liściach, z kwitnącymi latem rudbekiami (Rudbeckia) czy jeżówkami (Echinacea).

Nie mniej ważna jest współpraca traw ozdobnych z elementami architektonicznymi ogrodu. Trawy mogą subtelnie łagodzić linie prostych murków, nowoczesnych pergoli czy kamiennych ścieżek. Ich naturalny, nieco dziki charakter wprowadza do ogrodowej przestrzeni element swobody i organiczności. Niskie, zwarte odmiany traw, takie jak kostrzewa popielata (Festuca glauca) o niebieskawo-zielonych liściach, świetnie sprawdzą się jako obwódki rabat, otaczając bardziej formalne elementy ogrodu i nadając im miękkości. Z kolei wysokie trawy, posadzone w strategicznych punktach, mogą stanowić naturalne przesłony, dodając przestrzeni głębi i intymności.

Kolejnym kluczowym aspektem jest świadome wykorzystanie tekstury i koloru, jakie oferują trawy ozdobne.

• Kontrast tekstur: Połącz gładkie, delikatne liście traw z chropowatymi teksturami bylin o dużych liściach, np. funkii (Hosta) czy bergenii.
• Zastosowanie koloru: Wykorzystaj trawy o różnych odcieniach zieleni, niebieskiego, czerwieni czy brązu, aby stworzyć paletę barw przez cały rok. Na przykład, trawy o purpurowych liściach, jak np. Imperata cylindryczna 'Red Baron’, dodadzą ognistego akcentu.
• Dynamika ruchu: Wiatr delikatnie poruszający kłosami traw dodaje ogrodowi życia i przestrzeni. Sadź trawy w miejscach, gdzie będą mogły swobodnie falować, tworząc efektowny spektakl.
• Całoroczna atrakcyjność: Pamiętaj, że wiele traw ozdobnych, nawet po przekwitnięciu, zachowuje swój urok. Zaschnięte kłosy i liście stanowią piękny element zimowego ogrodu, a także schronienie dla owadów.
• Wysokość i forma: Twórz wielopoziomowe kompozycje, łącząc niskie, płożące odmiany traw z wyższymi, kępiastymi, a nawet drzewiastymi formami.

Przemyślane zestawienia kolorystyczne i teksturalne sprawią, że ogród z trawami ozdobnymi będzie zachwycał swoją urodą niezależnie od pory roku.

Wybór odpowiednich gatunków traw ozdobnych dla każdej ekspozycji

Kluczem do stworzenia udanej kompozycji z traw ozdobnych jest dopasowanie gatunków do warunków panujących w ogrodzie, a przede wszystkim do nasłonecznienia. Trawy ozdobne wykazują zróżnicowane preferencje, a wybór odpowiednich odmian dla każdej ekspozycji zapewni im zdrowy wzrost i spektakularny wygląd. Na stanowiskach w pełni słonecznych, gdzie słońce operuje przez większą część dnia, doskonale odnajdą się gatunki uwielbiające ciepło i światło. Należą do nich między innymi miskant chiński (Miscanthus sinensis) w licznych odmianach, proso rózgowate (Panicum virgatum) o efektownych, pionowych kłosach, czy też piękna trawa pampasowa (Cortaderia selloana), która jednak wymaga nieco cieplejszego klimatu i często dobrego okrycia na zimę.

W przypadku stanowisk lekko zacienionych lub tych, które otrzymują słońce tylko przez część dnia, mamy równie bogaty wybór. Tutaj doskonale sprawdzą się gatunki, które tolerują półcień, a nawet cień. Warto zwrócić uwagę na turzyce (Carex), które oferują niezwykłą różnorodność liści, od soczystej zieleni po kremowe i brązowe przebarwienia. Hakonechloa macra, znana jako trawa japońska, ze swoimi kaskadowymi, łukowato wygiętymi liśćmi, jest idealnym wyborem do cienistych zakątków, dodając im lekkości i elegancji. Również niektóre odmiany ostnic (Carex) pięknie prezentują się w półcieniu, zachowując intensywność barwy swoich liści.

Nie zapominajmy również o specyficznych warunkach, takich jak wilgotne gleby czy stanowiska w pobliżu zbiorników wodnych. Trawy, które świetnie radzą sobie w takich warunkach, potrafią stworzyć unikalny, naturalny krajobraz. Do tej grupy zalicza się na przykład kukurydza ozdobna (Euchlaena mexicana) czy niektóre gatunki trzcin (Phragmites).

• Słoneczne stanowiska: Miscanthus, Panicum, Calamagrostis, Cortaderia.
• Półcieniste stanowiska: Carex, Hakonechloa, Luzula, Anemanthele.
• Wilgotne stanowiska: Phragmites, Juncus, Iris pseudacorus (irys żółty, choć to bardziej bylina).
• Suche i piaszczyste gleby: Festuca, Stipa, Bouteloua.
• Ciężkie, gliniaste gleby: Niektóre odmiany Miscanthus i Calamagrostis, jeśli gleba jest odpowiednio przygotowana.

Świadomy wybór gatunków traw ozdobnych, dopasowany do ekspozycji i typu gleby, jest kluczowy dla zapewnienia im optymalnych warunków do wzrostu i rozwoju, co przełoży się na piękno całego ogrodu.

Pielęgnacja ogrodu z trawami ozdobnymi przez cały rok

Ogród z trawami ozdobnymi, choć na pierwszy rzut oka wydaje się samowystarczalny, wymaga pewnych zabiegów pielęgnacyjnych, które zapewnią mu zdrowy wygląd i obfite kwitnienie przez cały rok. Jednym z najważniejszych etapów pielęgnacji jest przycinanie. Większość traw ozdobnych przycina się na wiosnę, zanim rozpoczną intensywny wzrost. W tym czasie usuwa się zeszłoroczne, suche liście i pędy, co stymuluje rośliny do wypuszczania nowych, świeżych przyrostów. Cięcie powinno być wykonane nisko nad ziemią, około 5-10 cm od powierzchni, co pozwoli na szybkie odrastanie. Wyjątkiem są trawy, które kwitną na pędach jednorocznych lub te, które mają dekoracyjne, zimozielone liście, te przycina się w zależności od potrzeb.

Podlewanie traw ozdobnych również wymaga uwagi, choć większość gatunków jest stosunkowo odporna na suszę, zwłaszcza po dobrym ukorzenieniu się. W okresach długotrwałych upałów i suszy, młode rośliny oraz te bardziej wymagające gatunki, potrzebują regularnego podlewania. Należy unikać przelania, które może prowadzić do gnicia korzeni, szczególnie na glebach ciężkich i słabo przepuszczalnych. Z kolei trawy sadzone na stanowiskach wilgotnych lub w pobliżu zbiorników wodnych wymagają mniejszej ilości dodatkowego nawadniania. Kluczem jest obserwacja roślin i dostosowanie podlewania do ich potrzeb oraz warunków atmosferycznych.

Nawożenie traw ozdobnych zazwyczaj nie jest konieczne, a nawet może być szkodliwe, prowadząc do nadmiernego wzrostu kosztem kwitnienia. Większość traw doskonale radzi sobie na przeciętnych glebach. Jeśli jednak gleba jest uboga, można zastosować niewielką dawkę uniwersalnego nawozu wieloskładnikowego wiosną, po przycięciu roślin. Nadmiar azotu może sprawić, że trawy będą bardziej podatne na choroby i wyleganie.

• Przycinanie: Wiosną, przed rozpoczęciem wegetacji (zwykle marzec-kwiecień).
• Podlewanie: W okresach suszy, szczególnie młode rośliny i gatunki wymagające.
• Nawożenie: Rzadko, w przypadku ubogich gleb, niewielka dawka nawozu wiosną.
• Zimowanie: Większość traw jest mrozoodporna, ale wrażliwe gatunki można okryć stroiszem lub agrowłókniną.
• Usuwanie przekwitłych kwiatostanów: W razie potrzeby, aby zachować estetykę, choć często pozostawia się je na zimę dla ozdoby.
• Podział kęp: Co kilka lat, aby odmłodzić rośliny i zapobiec nadmiernemu zagęszczeniu.

Prawidłowa pielęgnacja zapewnia trawy ozdobne zdrowy wygląd i piękno przez cały rok, a także pozwala cieszyć się ich urokiem w każdym sezonie.

Tworzenie naturalnych krajobrazów z wykorzystaniem traw ozdobnych

Projektowanie naturalnych krajobrazów z trawami ozdobnymi to sztuka naśladowania natury i tworzenia przestrzeni, która harmonijnie wtapia się w otoczenie. Trawy ozdobne, ze swoją lekkością, ruchem i różnorodnością form, są idealnym narzędziem do odtworzenia piękna łąk, stepów czy nadbrzeżnych krajobrazów. Kluczem jest umiejętne dobieranie gatunków tak, aby tworzyły one wrażenie naturalnej, swobodnej kompozycji, a nie sztucznego układu. Warto wybierać odmiany traw, które występują naturalnie w naszym regionie lub naśladują ich wygląd, tworząc spójny i organiczny obraz.

W tworzeniu naturalistycznych ogrodów z trawami ozdobnymi, ważne jest również uwzględnienie dynamiki i rozwoju roślin w ciągu roku. Trawy zmieniają swój wygląd w zależności od pory roku – wiosną pojawiają się świeże, zielone pędy, latem zakwitają efektowne kłosy, jesienią liście przebarwiają się na ciepłe odcienie złota, czerwieni i brązu, a zimą zaschnięte trawy tworzą malownicze, srebrzyste sylwetki. Projektując taki ogród, należy zaplanować nasadzenia tak, aby każda pora roku wnosiła coś nowego i interesującego do krajobrazu. Można na przykład łączyć trawy o wczesnym kwitnieniu z tymi, które rozwijają się później, zapewniając ciągłość wizualną.

Naturalistyczne kompozycje z traw ozdobnych najlepiej prezentują się w luźnych grupach, a nie w sztywnych rzędach. Stwórz swobodne skupiska, mieszając różne gatunki traw o odmiennej wysokości, teksturze i kolorze. Pamiętaj o wykorzystaniu przestrzeni – trawy potrzebują miejsca do rozrostu i swobodnego falowania na wietrze.

• Grupowanie gatunków: Sadź trawy w nieregularnych grupach po kilka, kilkanaście lub nawet kilkadziesiąt sztuk, tworząc wrażenie naturalnego rozprzestrzeniania się.
• Warstwowanie: Stosuj różne wysokości traw, tworząc naturalne przejścia od niższych roślin na pierwszym planie do wyższych w tle.
• Dobór towarzystwa: Łącz trawy z innymi roślinami o naturalistycznym pokroju, takimi jak byliny kwitnące (np. rudbekie, szałwie, jeżówki) czy karłowate krzewy.
• Zastosowanie kamieni i drewna: Naturalne materiały, takie jak kamienie polne czy kawałki drewna, doskonale uzupełniają naturalistyczne kompozycje traw, dodając im autentyczności.
• Przestrzeń i ruch: Zapewnij trawy odpowiednią przestrzeń do wzrostu i pozwól im swobodnie falować na wietrze, tworząc dynamiczny i żywy element krajobrazu.

Tworzenie naturalnych krajobrazów z trawami ozdobnymi to proces, który pozwala odtworzyć piękno dzikiej przyrody w naszym własnym ogrodzie, tworząc przestrzeń pełną spokoju i harmonii.

Wykorzystanie traw ozdobnych w nowoczesnym projektowaniu ogrodów

Nowoczesne projektowanie ogrodów stawia na prostotę, funkcjonalność i minimalizm, a trawy ozdobne idealnie wpisują się w te trendy. Ich proste, geometryczne formy, subtelne tekstury i zróżnicowane odcienie zieleni sprawiają, że są doskonałym materiałem do tworzenia eleganckich, uporządkowanych kompozycji. W nowoczesnych ogrodach trawy ozdobne często sadzone są w dużych, jednoodmianowych łanach, tworząc efektowne, monochromatyczne plamy, które stanowią silny wizualny akcent. Taka aranżacja podkreśla piękno samej rośliny i nadaje ogrodowi nowoczesnego, architektonicznego charakteru.

Współczesne ogrody często charakteryzują się wykorzystaniem prostych, geometrycznych kształtów i linii. Trawy ozdobne, dzięki swojej strukturze i sposobowi wzrostu, doskonale uzupełniają te założenia. Mogą być sadzone wzdłuż prostych ścieżek, otaczać geometryczne rabaty, a nawet tworzyć żywopłoty o nietypowym, trawiastym charakterze. Niskie odmiany traw, takie jak kostrzewa sina (Festuca glauca), mogą być wykorzystane do tworzenia dywanowych kompozycji na trawnikach lub jako obwódki dla bardziej formalnych elementów ogrodu. Wysokie trawy, takie jak trzcinnik ostrokwiatowy (Calamagrostis x acutiflora) w odmianie 'Karl Foerster’, o pionowych, eleganckich kłosach, dodają kompozycji pionowości i dynamiki.

Kluczowym elementem nowoczesnego ogrodu jest również kontrast. Trawy ozdobne, ze swoją delikatnością i subtelnymi barwami, stanowią doskonałe tło dla mocniejszych akcentów, takich jak designerskie meble ogrodowe, nowoczesne rzeźby czy elementy wodne.

• Monochromatyczne plamy: Sadź duże grupy traw jednej odmiany, tworząc efektowne, jednolite powierzchnie.
• Geometryczne formy: Wykorzystaj trawy do tworzenia prostych linii, kwadratów lub prostokątów w aranżacji rabat i ścieżek.
• Kontrast z materiałami: Połącz trawy z gładkimi, nowoczesnymi materiałami, takimi jak beton, stal, szkło czy kamień.
• Minimalizm: Ogranicz liczbę gatunków roślin, skupiając się na kilku wybranych, które będą dominować w kompozycji.
• Pionowe akcenty: Wykorzystaj wysokie, strzeliste trawy do stworzenia silnych pionowych linii, które dodadzą ogrodowi dynamiki.

Świadome wykorzystanie traw ozdobnych w nowoczesnym projektowaniu ogrodów pozwala na stworzenie przestrzeni, która jest jednocześnie elegancka, funkcjonalna i pełna subtelnego piękna.

Wykorzystanie traw ozdobnych w ogrodach o ograniczonym metrażu

Nawet posiadając niewielki ogród, możemy cieszyć się pięknem traw ozdobnych. Kluczem jest świadomy wybór gatunków i przemyślane rozmieszczenie, które pozwoli maksymalnie wykorzystać dostępną przestrzeń. W małych ogrodach doskonale sprawdzą się odmiany traw, które nie osiągają dużych rozmiarów i mają zwartą, kompaktową formę. Niskie trawy, takie jak niektóre odmiany kostrzew (Festuca), turzyc (Carex) czy śmiałków (Deschampsia), mogą być wykorzystane do tworzenia obwódek rabat, ozdabiania skalniaków lub tworzenia niewielkich, ale efektownych skupisk roślin. Ich delikatne liście dodadzą przestrzeni lekkości i koloru.

W ogrodach o ograniczonej powierzchni warto również postawić na pionowe akcenty. Niektóre średniej wielkości trawy, które nie rosną zbyt szeroko, mogą dodać ogrodowi dynamiki i głębi. Na przykład, niektóre odmiany miskantów (Miscanthus) czy trzcinników (Calamagrostis) o węższym pokroju mogą być sadzone w strategicznych punktach, tworząc wrażenie większej przestrzeni i dodając ogrodowi architektonicznego charakteru. Ważne jest, aby nie przesadzić z ilością gatunków i form, aby nie stworzyć wrażenia chaosu. Lepiej postawić na kilka dobrze dobranych odmian, które będą harmonijnie ze sobą współgrać.

W małych ogrodach kluczowe jest również tworzenie wielopoziomowych kompozycji. Wykorzystaj różnice w wysokości traw, aby stworzyć wrażenie głębi i przestrzeni.

• Niskie, zwarte odmiany: Kostrzewa sina (Festuca glauca), turzyca japońska (Carex morrowii), śmiałek darniowy (Deschampsia cespitosa).
• Średniej wielkości trawy: Niektóre odmiany miskantów (Miscanthus sinensis), trzcinników (Calamagrostis x acutiflora), dmuszek jajowaty (Aira elegantissima).
• Wertykalne akcenty: Niewysokie odmiany traw, które tworzą pionowe formy, np. niektóre odmiany ostnic (Stipa).
• Zastosowanie donic: Trawy ozdobne świetnie nadają się do uprawy w donicach i pojemnikach, co pozwala na ich mobilność i tworzenie zmiennych kompozycji.
• Ograniczona liczba gatunków: Skup się na 2-3 odmianach, które najlepiej pasują do stylu ogrodu i warunków panujących na stanowisku.

Świadome wykorzystanie traw ozdobnych w ogrodach o ograniczonej przestrzeni pozwala na stworzenie pięknej, funkcjonalnej i pełnej uroku kompozycji, która sprawi, że nawet najmniejszy ogród stanie się miejscem relaksu i podziwu.

Jak zaprojektować ogród z trawami, który zachwyca przez cały rok

Projektowanie ogrodu z trawami ozdobnymi, który zachwyca przez cały rok, to cel, który wymaga przemyślanego planowania i świadomego doboru gatunków. Kluczem do osiągnięcia tego efektu jest zrozumienie, że trawy ozdobne oferują piękno nie tylko w szczycie sezonu wegetacyjnego, ale również poza nim. Ich zaschnięte kłosy i liście stanowią niezwykle atrakcyjny element zimowego krajobrazu, dodając mu lekkości, struktury i subtelnego koloru. Dlatego też, planując ogród z trawami, należy uwzględnić ich wygląd w każdej porze roku.

Aby ogród z trawami ozdobnymi zachwycał przez cały rok, warto zastosować kilka kluczowych zasad. Po pierwsze, wybierz gatunki o zróżnicowanych terminach kwitnienia i kwitnienia. Połączenie traw, które kwitną latem, z tymi, które rozwijają swoje kwiatostany jesienią, zapewni ciągłość wizualną i pozwoli cieszyć się pięknymi kłosami przez długi czas. Po drugie, nie usuwaj zaschniętych pędów i liści traw na zimę. Stanowią one nie tylko ozdobę, ale również chronią roślinę przed mrozem i są schronieniem dla drobnych zwierząt i owadów. Dopiero wiosną, przed rozpoczęciem wegetacji, należy je przyciąć.

Wreszcie, aby ogród z trawami ozdobnymi był atrakcyjny przez cały rok, warto zadbać o kontrast i różnorodność.

• Wybór gatunków o różnym czasie kwitnienia: Kombinuj trawy kwitnące latem z tymi, które prezentują swoje kwiatostany jesienią.
• Zostawianie zaschniętych pędów na zimę: Pozwól trawy zdobić ogród również w chłodniejszych miesiącach, dodając mu lekkości i struktury.
• Łączenie traw z zimozielonymi elementami: Połącz trawy z krzewami zimozielonymi, bylinami o ozdobnych liściach lub iglakami, tworząc kompozycje o zróżnicowanej fakturze przez cały rok.
• Oświetlenie ogrodu: Odpowiednio rozmieszczone oświetlenie może podkreślić piękno traw ozdobnych również po zmroku, tworząc magiczny nastrój.
• Utrzymanie czystości: Regularne usuwanie chwastów i dbanie o schludność rabat podkreśli urodę traw ozdobnych i ich dekoracyjność.

Stworzenie ogrodu z trawami ozdobnymi, który zachwyca przez cały rok, to satysfakcjonujące wyzwanie, które pozwala cieszyć się pięknem natury w każdej porze.